Azərbaycanda avtomobillərin sayında dinamik artım olması danılmaz həqiqətdir. Bunu şərtləndirən əsas səbəblərdən biri isə avtomobillərin kredit vasitəsilə alınmasının mümkünlüyüdür. Ölkədə satılan avtomobillərin 60 faizindən çoxu kredit vasitəsilə realizasiya olunur.
Lakin bankların avtomobil kreditləri üçün yüksək faiz müəyyən etməsi alınan maşınlara çəkilən xərclərin onların ilkin satış qiymətindən xeyli baha olmasına gətirib çıxarır. Elə məhz kredit faizlərinin yüksək olması maşın bazarında da problemlərə səbəb olur. 2012-ci ildə avtomobil kreditləri üzrə problemli kreditlərin həcmi 2011-ci illə müqayisədə təxminən 15 faiz artıb. Ekspertlər hesab edirlər ki, maşın kreditlərində faiz dərəcəsi və əlavə bank xərcləri çox yüksəkdir. Əsas səbəblərdən biri də vətəndaşların krediti götürərkən öz gəlirlərini düzgün qiymətləndirməməsidir. Avtomobil sahibi krediti ödəyə bilmədikdə, maşın bankın sərəncamına keçir və adətən, bu cür hallarda banklar avtomobil sahibinin ödədiyi krediti də geri qaytarmırlar.
Qeyd edək ki, dünyada ən yüksək faizlə kredit verən banklar arasında Azərbaycan banklarının da adı var. Qərbi Avropa ölkələrində kredit faizləri 3-4 faiz civarında, Şərqi və Mərkəzi Avropa ölkələrində 10 faizdən aşağıdırsa, Azərbaycanda bu rəqəm 20 faizdən yuxarıdır. Onu da bildirək ki, avtomobili kreditlə alan zaman maşının özü kreditin təminatı rolunda çıxış edir. Avtomobil girovu ilə alınan kredit növlərinin komisyon haqqlarına gəldikdə isə banklardan asılı olaraq komisyon haqqları əksər hallarda dəyişə bilər. Komisyon haqqları ilə yanaşı avtomobilin girovu ilə kredit alan zaman müxtəlif xərclər, siğorta, dövlət rüsumu və s. əlavə xərclər çıxa bilər.
Avtomobilin girova salınmasına dair xüsusi dövlət rüsumu müəyyənləşdirilməsə də, icbari siğorta haqqı mövcuddur. Eyni zamanda girovda olan avtomobilin dövlət nömrə nişanının dəyişdirilməsi barədə arayışa görə komissiya isə 50 manatdır. Komisyon haqqları avtomobilinizi alacağınız bank, diller, müəssisəyə və s. görə dəyişə bilər. Misal olaraq, avtomobilinizi bankın əməkdaşlıq etdiyi və ya etmədiyi şirkətlərdən ala bilərsiniz.
Avtomobilinizi bankın əməkdaklıq etdiyi və ya etmədiyi şirkətlərdən almanızdan asılı olaraq illik faizlər, komisyon haqqları, ilkin ödəniş, tələb olunan sənədlərin siyahısı dəyişə bilər. Eyni zamanda yeni və ya işlənmiş avtomobil almanız, avtomobilinizin istehsal ili şərtlərin dəyişməsinə təsir edəcək. Misal olaraq, işlənmiş avtomobilin texniki pasportu olur ki, bütün məlumatlar pasportda əks olunur. Yeni avtomobil aldıqda bu pasportun alınması vacibdir. Tələb oluna biləcək sənədlərə misal olaraq isə avtomobilin hesab-arayışı, yük gömrük bəyannaməsinin üç və ya dördüncü nüsxələrinin surəti, qaimə-arayış (avtomobilin texniki göstəricilərini, qiymətini və digər məlumatları əks etdirən sənəd-hüquqi şəxs olan layihə partnyorları üzrə) və s. bu sənədlərdə əlavə xərclər siyahısında öz yerini alacaq.
Banklar üzrə ümumiləşdirdikdə isə avtomobil girov olaraq qoyulduqda komisyon haqqı 5%-ə qədər arta bilir. Yəni əgər 20 min manat məbləğində avtomobil krediti almaq istəsəniz, xidmət haqqı olaraq 1000 manat ödəməlisiniz. Görüldüyü kimi 1000 manat normal halda hətta kredit üçün müraciət oluna biləcək məbləğ olsa da, avtomobil krediti üçün bu haqqı ödəmək məcburiyyətində qalacaqsınız. Qeyd edək ki, əksər banklarda komisyon haqqı 3% civarındadır. İcbari sığortaya gəldikdə isə, aldığınız avtomobilin növündən aslı olaraq 50-250 manat aralığında dəyişə bilər. Məbləğ mühərriklərinin həcminə, sərnişin yerlərinin sayına, icazə verilən maksimum kütləsinə görə dəyişir. Bütün bunlar isə kreditlə alınan avtomobilin qiymətinin həddən artıq yüksək olmasına gətirib çıxarır.
Onu da qeyd edək ki, Azərbaycanda maşın kreditlərinin faiz dərəcələri MDB-də ən yüksəkdir. Ölkədə bu növ kredit faizləri 16-20% arasında dəyişir. Yaranan problemlərin əsas səbəbləri kimi isə kommersiya banklarının vətəndaşlara kredit şərtlərini düzgün izah etməməsi, alıcıların isə sənədləşdirmə zamanı aylıq qazancları barədə yalan məlumatlar verməsi göstərilir. Bu problemlər isə avtomobil bazarına birbaşa təsir göstərir. Araşdırmalar göstərdi ki, nəinki alıcılar, hətta satıcılar da kreditlə maşın alış-satışından razı deyil.
Onu da bildirək ki, Azərbaycanda depozit faizləri 8% olsa da, maşın kreditlərində faiz göstəriciləri depozit faizlərini 2 qat üstələyərək 16%-i aşır. Bu isə istehlakçının alıcılıq qabiliyyətini aşağı salmaqla yanaşı, problemli kreditlərin sayını da artırır.