Yaşıllıqların qorunması üçün moratorium tətbiqi gündəmə gəldi

24 Aprel 2013 08:46 (UTC+04:00)
Azərbaycanda, xüsusən də Bakı və Sumqayıt kimi iri şəhərlərdə yaşıllıqların məhv edilməsi hallarına təəssüf ki, yenə rast gəlinir. Bəzən bu və ya digər müəssisə tikinti prosesinin həyata keçirilməsi bəhanəsilə ağacların, yaşıllıqların məhv olunmasını həyata keçirir.
Yaşıllıqların qırılması atmosferin də çirklənməsinə təsirsiz ötüşmür. Bundan başqa ölkənin müxtəlif ərazilərində baş verən sürüşmə halları da bəzən yaşıllıqların məhv edilməsinin nəticəsi kimi çıxış edir. Düzdür, son illər bəzi yerlərdə yeni yaşıllıqlar salınır, ağaclar əkilir. Amma bütün hallarda yaşıllıqların məhv edilməsi prosesinin birdəfəlik qarşısının alınması olduqca zəruridir. Bəzi ekspertlər isə mövcud vəziyyəti dəyərləndirərək belə qənaətə gəliblər ki, yaşıllıqların qorunması üçün bir neçə il il müddətinə yaşıllıqların, ağacların qırılmasına moratorium qoyulmalıdır. Eyni zamanda onlar həmin prosesə ciddi dövlət nəzarətinin olmasını da vacib bilirlər.
Görəsən, bu təklifin baş tutması yaşıllıqların məhv olmasının qarşısını ala biləcəkmi?
Müstəqil ekoloq Samir İsayev sözügedən moratorumun tətbiq edilməsini vacib saydı. Amma bununla belə onun çıxış yolu olmadığını da diqqətə çatdırdı: "Yaşıllıqların məhv edilməsinə moratorium qoyulması təklifi təqdirəlayiqdir. Amma məsələ təkcə təklif verməklə bitmir. Təklifin reallaşması indiki prosesdə olduqca çətin məsələdir. Ağacların qırılmasının qarşısını alacaq ciddi bir hüquqi mexanizm var ki, bu mexanizm də Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi tərəfindən hazırlanıb. Nazirlik uzun müddət bu istiqamətdə mübarizə apardı. Sonda isə Almaniya İqtisadi Əməkdaşlıq Agentliyinin köməyilə "Ətraf mühit təsirin qiymətləndirilməsi haqqında" qanun layihəsini hazırladı. 3 ildir Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi həmin qanunu parlamentə təqdim etsə də, hələ də qanunverici orqan ona baxmağı özünə rəva görmür. Həmin qanun beynəlxalq tələbdir. Azərbaycan bununla bağlı iki konvensiyaya imza atıb. Belədə həmin qanunun qəbulunu ölkəmiz öhdəlik kimi götürüb. Bu qanunla istənilən tikinti obyekti tikilməzdən öncə bu barədə Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinə müraciət edilməlidir. Nazirlik də qanunun tələbinə görə ictimaiyyətin iştirakı ilə məsələni müzakirəyə qoymalı və ondan sonra rəy verməlidir. Lakin qanunun qəbulu baş vermədiyindən bu proseslər də həyata keçirilmir. Ona görə də yaşıllıqların kəsilməsinə moratorium qoyulmasının indiki halda heç bir xeyri olmayacaq.
Yuxarıda qeyd edilən qanunun qəbulundan sonra isə Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin Ekoloji Ekspertiza İdarəsinin əlinə ciddi bir hüquqi mexanizm düşəcək və onlar da yaşıllıqların məhv olunmasına yönəlik addımların atılmasına imkan verməyəcəklər".
AMEA-nın Coğrafiya İnstitutunun əməkdaşı Ənvər Əliyev də yaşıllıqların qırılması prosesinə moratorium qoyulmasını dəstəkləyir. Lakin o da real mexanizm olmadan təklifin baş tutacağına əmin deyil: "Bəzi şəxslər heç nəyə məhəl qoymadan öz biznes maraqlarının təmin edilməsi üçün ağacları qırırlar. Bu isə yolverilməzdir. Yaşıllıqların kütləvi şəkildə qırılmasının nəticəsidir ki, indi ölkədə sürüşmə halları da intensivləşib. Bu mənada yaşıllıqların qırılmasına moratorium qoyulması yaxşı hal olardı. Amma iş bununla bitmir. Belə bir təklifin reallaşması üçün ona ciddi nəzarət həyata keçirilməlidir. Bu isə təəssüf ki, indiki şəraitdə bizdə yoxdur. Verilən təklifin reallaşması üçün arxasında hər hansı bir iş olmalıdır. Əks təqdirdə təklif elə həmişə olduğu kimi təklif olaraq qalacaq".